Cáilíocht chun duine a cheapadh ina leachtaitheoir/leachtaitheoir sealadach

Faoi Achtanna na gCuideachtaí roimhe seo, ní raibh aon cháilíochtaí foirmiúla riachtanach don cheapachán mar leachtaitheoir.  Faoi Acht nua na gCuideachtaí, tá cáilíochtaí de dhíth maidir le duine a cheapadh mar leachtaitheoir nó mar iniúchóir. Ní bheidh duine cáilithe lena cheapadh mar leachtaitheoir/scrúdaitheoir ar chuideachta mura dtiocfaidh sé nó sí faoi alt sa Tábla a ghabhann le halt 633 d'Acht na gCuideachtaí.

Is é an tÚdarás Maoirseachta:  Údarás Maoirseachta Iniúchta agus Cuntasaíochta na hÉireann
Seoladh: Áras na Sailí, Páirc na Mílaoise, An Nás, Contae Chill Dara. Teileafón: 045 983600 Facs: 045 983 601.  Ríomhphost: info@iaasa.ie Suíomh Gréasáin: www.iaasa.ie 

Leachtuithe a ndearnadh a thionscnamh roimh Acht na gCuideachtaí 2014

Is féidir le leachtaitheoir (lena n-áirítear leachtaitheoir sealadach) leanúint ar aghaidh ag gníomhú i bhfoirceannadh áit a ndearnadh an ceapachán roimh thosach feidhme Acht na gCuideachtaí 2014. (.i. Ní dhéanann an tAcht nua difear do cheapadh leachtaitheora in aon chás ar cuireadh tús leis roimh an Acht nua).

Má tá leachtaitheoir ag déanamh iarratais ar ghníomhú mar leachtaitheoir cuideachta faoi chatagóir 5 (Duine a bhfuil Cleachtadh aige nó aici) is féidir leis an leachtaitheoir leanúint ar aghaidh ag gníomhú mar leachtaitheoir cuideachta i gcás ina ndearnadh an ceapachán roimh thabhairt isteach an Achta nua, fiú sa chás inar diúltaíodh don iarratas sin. (.i. ní dhéanann an tAcht nua difear do cheapadh leachtaitheora in aon chás ar cuireadh tús leis roimh an Acht nua). 

Catagóir 1 – Comhalta de chomhlacht cuntasaíochta forordaithe

Tá an duine ina chomhalta nó ina comhalta de chomhlacht cuntasaíochta forordaithe, ar duine é nó í –

• ag a bhfuil deimhniú cleachta reatha a bheidh eisithe ag an gcomhlacht sin; agus
• nach bhfuil toirmiscthe de bhua rialacha an chomhlachta sin nó ag ordachán, rialú nó cinneadh de chuid an chomhlachta sin, nó aon choiste araíonachta nó aon choiste um chleachtas gairmiúil de, i leith gníomhú mar leachtaitheoir. 
 
Catagóir 2 – Abhcóide cleachtach

Is abhcóide an duine, ar abhcóide é nó í –
• ag a bhfuil deimhniú cleachta reatha arna eisiúint ag Dlí-Chumann na hÉireann faoi na hAchtanna Aturnaetha, 1954 go 2002; agus
• nach bhfuil toirmiscthe de bhua rialachán arna ndéanamh ag Dlí-Chumann na hÉireann, nó cinneadh nó ordú arna ndéanamh ag an mBinse Araíonachta Aturnaetha nó ag an gcúirt, faoi na hAchtanna, i leith gníomhú mar leachtaitheoir.   

Catagóir 3 – Comhalta de chomhlacht gairmiúil atá aitheanta ag IAASA

Tá an duine ina chomhalta nó ina comhalta de cibé comhlacht gairmiúil a aithneoidh an IASSA ó am go ham chun críche an ailt seo, ar duine é nó í –

• atá údaraithe de thuras na huaire ag an gcomhlacht gairmiúil sin maidir le saothrú na ngníomhaíochtaí sonracha a bhfuil sé ina aidhm ag an gcomhlacht sin iad a chur chun cinn nó a chothú, nó ar i leith a saothrú ag a chomhaltaí a bunaíodh an comhlacht sin chun ionadaíocht a dhéanamh orthu; agus
• nach bhfuil toirmiscthe de bhua rialacha an chomhlachta sin nó ag ordachán, rialú nó cinneadh de chuid an chomhlachta sin, nó aon choiste araíonachta nó aon choiste um chleachtas gairmiúil de, i leith gníomhú mar leachtaitheoir. 

Catagóir 4 – Duine atá cáilithe faoi dhlíthe stáit eile i LEE

Tá an duine sin i dteideal, faoi dhlíthe stát eile de chuid LEE (seachas Éire), gníomhú mar leachtaitheoir in imeachtaí dócmhainneachta agus, i gcás na gcáilíochtaí atá aige nó aici, nó na himthosca a bhaineann ar shlí eile leis an duine sin, faoina bhfuil sé nó sí i dteideal gníomhú amhlaidh, is cinn iad faoina bhfuil sé nó sí i dteideal, de bhua aon ghníomh Comhphobail, gníomhú mar leachtaitheoir sa Stát. 

Catagóir 5 – Daoine a bhfuil cleachtadh acu ar fhoirceannadh agus saineolas acu ar an dlí ábhartha

An duine sin –
• a bhfuil iarratas déanta aige nó aici chuig an IAASA san fhoirm fhorordaithe laistigh de 30 mhí tar éis thosach feidhme an ailt seo; agus
• a d'íoc an táille fhorordaithe agus atá údaraithe de thuras na huaire ag an Údarás Maoirseachta lena cheapadh amhlaidh, tar éis dheonú an údaraithe sin ar na forais go gcomhlíontar gach ceann díobh seo a leanas:
(i) roimh thosach feidhme an ailt seo, fuair an duine taithí ábhartha leordhóthanach ar fhoirceannadh cuideachtaí agus eolas ar an dlí is infheidhme maidir leis sin de bhua ceachtar díobh seo a leanas –

1. go raibh sé nó sí –
(A) fostaithe in obair ábhartha ag duine a thit an tráth iomchuí (nó, dá mbeadh an t-alt seo i ngníomh an tráth sin, a bheadh tar éis titim) laistigh de chatagóirí 1, 2 nó 3; nó
(B) ag gabháil uaidh féin nó uaithi féin d'obair ábhartha; nó
2. tar éis dó nó di a bheith i mbun cleachtaidh i Stát de chuid LEE (nach é an Stát é) mar leachtaitheoir;
(ii) tá an duine, i dtuairim IAASA, tar éis dul i gcomhairle leis an ODCE, ina dhuine nó ina duine ceart oiriúnach chun gníomhú mar leachtaitheoir; agus
(iii) ní thagann an duine faoi chatagóirí 1, 2, 3 nó 4. 

Ceanglais maidir le clúdach slánaíochta gairmiúla

Faoi réir alt 634(3) d'Acht na gCuideachtaí agus alt 635, ní bheidh duine cáilithe chun a cheaptha mar leachtaitheoir ar chuideachta mura bhfuil i bhfeidhm i ndáil leis an duine slánaíocht, i cibé méid agus ar cibé téarmaí a bheidh forordaithe ó am go ham le rialacháin arna ndéanamh ag an IAASA, i gcoinne caillteanas agus éileamh a éireoidh i ndáil le dliteanas sibhialta arna thabhú ag an duine i leith aon ghníomh nó neamhghníomh ag –

• an duine sin;
• seirbhíseach ná gníomhaire de chuid an duine, nó
• iad araon,
maidir le seoladh fhoirceannadh na cuideachta lena mbaineann.

Is ionann an tagairt do shlánaíocht atá ar fáil i leith duine agus tagairt do shlánaíocht arna soláthar (i gcoinne na gcaillteanas agus na n-éileamh dá dtagraítear san fho-alt sin) ar cheachtar de na modhanna seo a leanas:

• polasaí árachais slánaíochta arna dhéanamh agus arna chothabháil ag an duine a bhfuil gnóthas árachais aige nó aici; nó
• an duine a bheith rannpháirteach, ar bhealach infhorghníomhaithe le dlí ag an duine, i gciste slánaíochta de chineál frithpháirteach atá aitheanta ag an Údarás Maoirseachta de thuras na huaire chun críocha an ailt seo. 

Scor de ghníomhú mar Leachtaitheoir i gcás nach bhfuiltear cáilithe faoi Chatagóirí 1-5

(a) Má scoireann leachtaitheoir de bheith cáilithe chun gníomhú mar leachtaitheoir (féach alt 5.2 – alt 5.7), éireoidh an duine sin as oifig. Ar éirí as an oifig sin mar gheall ar na himthosca sin, tabharfaidh an duine fógra i scríbhinn go bhfuil sé nó sí éirithe as an oifig sin (mar gheall ar na himthosca sin) laistigh de 2 lá tar éis éirí as an oifig, dóibh seo a leanas –
(b)
(i) Cláraitheoir na gCuideachtaí (CRO) (ag baint úsáide as Foirm E2A);
(ii) an Stiúrthóir um Fhorfheidhmiú Corparáideach (ODCE); agus
(iii) más rud é go raibh an duine údaraithe faoi chatagóir a ceathair (Alt 5.5) le bheith ceaptha ina leachtaitheoir – an IAASA;

agus

(b) laistigh de 14 lá tar éis éirí as an oifig –
(i) i gcás foirceannadh ag an gcúirt, an chúirt agus –
(I) más rud é go bhfuil coiste iniúchta ceaptha – comhaltaí den choiste sin; nó
(II) mura bhfuil aon choiste iniúchta ceaptha – creidiúnaithe na cuideachta;
(ii) i gcás foirceannadh toilteanach ag creidiúnaithe –
(I) más rud é go bhfuil coiste iniúchta ceaptha – comhaltaí den choiste sin; nó
(II) mura bhfuil aon choiste iniúchta ceaptha – creidiúnaithe na cuideachta;



(iii) i gcás foirceannadh toilteanach ag comhaltaí – comhaltaí na cuideachta.

Maidir le duine a bhí údaraithe faoi chatagóir 5 (Alt 5.6) le bheith ceaptha ina leachtaitheoir –

• má éiríonn an duine cáilithe lena cheapadh mar leachtaitheoir faoi aon chatagóir 1-4 (alt 5.2 go dtí 5.5), ansin scoirfidh éifeacht na cáilíochta de bhun chatagóir 5;
• is féidir leis an IAASA údarú an duine a tharraingt siar nó a chur ar fionraí (ar feadh cibé tréimhse agus ar cibé téarmaí is cuí leis) faoin mhír 5 sin, más deimhin leis nach bhfuil an duine in ann gníomhú go leordhóthanach mar leachtaitheoir a thuilleadh nó nach bhfuil sé nó sí ina dhuine nó ina duine oiriúnach agus cuí a thuilleadh chun gníomhú mar leachtaitheoir.

Féadfaidh an IAASA, d'fhonn íoc as an gcostas a bhaineann le seoladh cibé fiosrúchán is gá a dhéanamh chun críocha a chuid cumhachtaí a fheidhmiú i leith údarú a tharraingt siar nó a chur ar fionraí, cibé muirear tréimhsiúil a bheidh réasúnach a ghearradh, tráth nach minice ná uair sa bhliain, ar aon duine atá ag gníomhú mar leachtaitheoir, ar duine é nó í a ghníomhóidh amhlaidh de bhua an duine a bheidh údaraithe faoi chatagóir 5. 

Dícháiliú sonrach i leith ceapacháin mar leachtaitheoir nó leachtaitheoir sealadach
 
Ní bheidh aon duine de na daoine seo a leanas cáilithe chun a cheaptha ina leachtaitheoir cuideachta3 –

(a) duine atá, nó a bhí laistigh de 24 mhí ó dháta thosach an fhoirceanta, ina oifigeach nó ina fhostaí don chuideachta;
(b) ach amháin le cead na cúirte, tuismitheoir, céile, páirtí sibhialta, deartháir, deirfiúr nó leanbh oifigigh don chuideachta;
(c) duine atá ina chomhpháirtí, nó atá ar fostú, ag oifigeach nó ag fostaí don chuideachta;
(d) duine is féimheach neamh-urscaoilte;
(e) duine nach bhfuil cáilithe de bhua forála roimhe den fho-alt seo chun a cheaptha ina leachtaitheoir ar aon chomhlacht corpraithe eile arb é fochuideachta nó cuideachta shealbhaíochta na cuideachta sin, nó fochuideachta do chuideachta shealbhaíochta na cuideachta sin, é nó a bheadh dícháilithe amhlaidh dá mba chuideachta an comhlacht corpraithe. 
 
Beidh cibé fianaise a éileoidh an chúirt ina tacaíocht le hiarratas ar chead faoi (b). (Alt 635 d'Acht na gCuideachtaí 2014). Más rud é, le linn dó nó di gníomhú mar leachtaitheoir cuideachta, go scoirfidh duine de bheith cáilithe chun gníomhú amhlaidh, éireoidh an duine sin as oifig.